Pierwsza jesziwa

49Niezwykle ważną rolę w każdej gminie żydowskiej odgrywały szkoły. Od ich liczby i poziomu nauczania zależała ranga gminy w hierarchii miasta zamieszkanego przez ludność żydowską. Żydów płci męskiej obowiązywało powszechne szkolnictwo. Umiejętność czytania potrzebna była do studiowania Tory. Nauka rozpoczynała się w 3 lub 4 roku życia, od głośnego powtarzania liter alfabetu hebrajskiego. Następnie uczono się na pamięć tekstów modlitw, po czym recytowano z pamięci Torę. Następnie przechodzono do poznania Talmudu. Wyższy etap kształcenia odbywał się w Jesziwie. Tu chłopcy po ukończeniu 13 roku życia mogli kształcić się dalej. Często młodzi mężczyźni pozostawali w Jesziwie, aż do ożenku, a niektórzy z nich Ci najzdolniejsi uzyskali upoważnienie do wykonywania zawodu rabina. Powstające na ziemiach polskich w XVI wieku jesziwy szybko zdobyły sobie sławę i opinię centrów nauki i myśli żydowskiej wykraczających daleko poza granice rzeczpospolitej. Swą popularność i wysoki poziom nauczania zawdzięczały wybitnym rabinom-nauczycielom, którzy potrafili skupić wokół siebie grono uczniów i przekazać im swoją wiedzę. Od końca XI do XIV wieku przypada okres rozwoju gmin żydowskich w Europie Zachodniej, a w szczególności w takich krajach jak Hiszpania i Portugalia. Był to czas rozwoju filozofii, nauk ścisłych, medycyny i literatury. Jednak skargi na lichwiarzy i dzierżawców podatkowych, a także na zbyt duże wpływy Żydów na dworze królewskim, doprowadziły do gwałtownych wystąpień przeciwko nim. W 1351 roku zamieszki przekształciły się w masakry Żydów w Hiszpanii, w wyniku, których śmierć poniosło około 50 tysięcy osób. Coraz częściej Żydzi zmuszeni byli do zmiany wyznania. Pozostawiono im do wyboru: przyjęcie chrztu, albo opuszczenie kraju. Żydzi uchodzący z krajów niemieckich znaleźli dogodne warunki do osiedlenia na ziemiach państwa polsko-litewskiego. Historycy szacują, że w 1500 roku, Polskę zamieszkiwało około 30 tysięcy Żydów, a pod koniec XVI wieku nawet 100 tysięcy. Do połowy XVII wieku liczba ich podwoiła się osiągając 300 tysięcy mieszkańców żydowskich.