Żydzi

481Panujący w Polsce Jagiellonowie mieli na ogół życzliwy stosunek do Żydów. Mieszczanie jednak widzieli w nich konkurentów w uprawianiu handlu i wykonywaniu rzemiosła. Władze miejskie zaś rościły sobie prawo do jurysdykcji nad Żydami. W obliczu narastającego zagrożenia Żydzi starali się uzyskać od władzy potwierdzenie nadanych im wcześniej przywilejów i praw. Próbę podjęto po koronacji Jagiełły, ale bezskutecznie, okoliczności były niesprzyjające. Do Krakowa dochodziły, bowiem wieści o procesie Żydów we Wrocławiu. Natomiast Kapistran zaczął przekonywać króla o cofnięcie Żydom nadanych wcześniej przywilejów. Król ugiął się dopiero pod wpływem zbuntowanej szlachty w 1454 roku. Okazją do cofnięcia praw stworzyła wojna z zakonem krzyżackim. Szlachta wielkopolska zebrała się w cerkwi i podniosła rokosz przeciwko władzy Żądania przedstawione gwarantowały szlachcie monopol, na posiadanie ziemi. Pod wpływem buntu król cofnął wszystkie przywileje Żydom. Nadanie litewskim Żydom przywileju generalnego w 1388 roku, przez księcia Witolda umożliwiło im szybkie i indywidualne kariery i budowanie majątków. Wielu z nich zajmowało się dzierżawieniem podatków, ceł i myt, czy pożyczanie szlachcie pieniędzy na wysoki procent. Wywołało to często zawiść i niechęć do Żydów, oraz wielokrotnie zwracano się do władzy o odebranie im praw. Około 1450 roku Żydzi zostali wypędzeni z wielu miast w Bawarii, a następnie z innych krajów niemieckich. Na Litwie również szlachta dążyła do pozbycia się Żydów, a tym samym długów. Okazję ku temu stworzyła wojna z Moskwa i Tatarami. Postanowiono wtedy o wygnaniu z Litwy Żydów i konfiskacie ich majątków, by tym sposobem uzyskać fundusze na prowadzenie wojny. Wygnańcy skierowali się do Kafty i Konstantynopola, duża ich część udała się także na ziemie koronne. Skonfiskowane dobra wielki książę litewski rozdał bojarom, obdarował nimi kościoły i klasztory. Do wyludnionych miast sprowadził kolonistów z Niemiec, Francji, oraz Szwecji. Kiedy koronę objął Aleksander zezwolił Żydom na powrót do Litwy. Musieli oni wykupywać swoje majątki, odbudowywać domy i synagogi, oraz płacić nowy wysoki podatek.